Kampania “16 dni” – dyskryminacja ze względu na płeć w edukacji

02 12 2025

Edukacja powinna być przestrzenią, w której każdy może rozwijać swój potencjał, niezależnie od płci, tożsamości, orientacji czy innych cech psychofizycznych. Niektóre szkoły i uczelnie wciąż odzwierciedlają jednak utrwalone nierówności oraz stereotypy płci, które mogą prowadzić do wykluczenia i przemocy w środowisku szkolnym czy akademickim.

Przemoc nie ma zawsze charakteru bezpośredniego. Może przejawiać się w ograniczaniu szans, zniechęcaniu, pomijaniu, wykluczaniu lub w atmosferze, w której dana osoba czuje się mniej wartościowa lub mniej zdolna. Dyskryminacja w edukacji jest formą przemocy strukturalnej, ponieważ dotyczy nie pojedynczych zachowań, lecz systemów, norm i praktyk, które wpływają na całe grupy.

Badania OECD pokazują, że dziewczęta wciąż są rzadziej zachęcane do studiowania kierunków STEM (akronim od angielskich słów Science (nauka), Technology (technologia), Engineering (inżynieria) i Mathematics (matematyka)), mimo że osiągają wyniki z matematyki i nauk ścisłych porównywalne – lub wyższe – niż chłopcy [1]. Subtelne sygnały: komentarze nauczycieli, oczekiwania społeczne, podręcznikowe wzorce, wpływają na wybory edukacyjne i zawodowe, a w efekcie na całą przyszłość zawodową.

Komisja Europejska alarmuje: ponad 50% studentek w UE deklaruje doświadczenie seksistowskich komentarzy na uczelni, a 28% wyśmiewania lub umniejszania kompetencji ze względu na płeć [2]. Seksistowskie żarty czy stereotypowe uwagi ze strony wykładowców są nadal powszechne, zmniejszając komfort studiowania i normalizując takie zachowania w przestrzeni publicznej.

W wielu szkołach nadal nie uwzględnia się analizy równościowej, zagadnień z zakresu zdrowia reprodukcyjnego, przeciwdziałania przemocy, różnorodności rodzin czy praw człowieka. UNESCO wskazuje, że nierówności w podręcznikach – w tym mniejsza widoczność kobiet w rolach naukowych, politycznych i zawodowych – wpływają na wyobrażenia młodych osób o możliwościach edukacji, rozwoju i kariery [3].

Budowanie równościowej edukacji wymaga działań zarówno instytucjonalnych, jak i indywidualnych. To m. in.: przeciwdziałanie seksistowskim komentarzom i zachowaniom, szkolenia dla kadry dotyczące równego traktowania, równościowy język w salach wykładowych i dokumentach, reagowanie na przemoc rówieśniczą i cyberprzemoc, tworzenie bezpiecznych przestrzeni dla osób doświadczających dyskryminacji, wspieranie badań i inicjatyw dotyczących równości płci w nauce, włączanie perspektywy płci do programów studiów. Przykłady dobrych praktyk na polskich i europejskich uczelniach można znaleźć tutaj.

Równa edukacja to fundament bezpiecznej, solidarnej i wolnej od przemocy wspólnoty szkolnej oraz akademickiej.

———————————————————–

Przypominamy o rzetelnych źródłach informacji i miejscach, gdzie można znaleźć pomoc:

Fundacja Feminoteka wspierająca kobiety doświadczające przemocy, udzielająca bezpłatnej pomocy prawnej, psychologicznej i terapeutycznej

Telefon przeciwprzemocowy dla kobiet 888 88 33 88 bezpłatna, poufna i specjalistyczna pomoc ekspertek Fundacji Feminoteka, oferowana kobietom, które doświadczyły przemocy

Centrum Praw Kobiet wsparcie kobiet, których prawa są łamane, a w szczególności kobiet doświadczających przemocy, bezpłatna pomoc psychologiczna, prawna i socjalna, porady obywatelskie i zawodowe

Niebieska linia – konsultacje w sprawie przemocy 800 120 002 bezpłatne i poufne wsparcie Ogólnopolskiego Pogotowania dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”

Mapa pomocy interaktywna mapa Polski, zawierająca informacje o miejscach, gdzie kobiety mogą uzyskać wsparcie prawne, psychologiczne, socjalne lub nocleg, stworzona przez Fundację Czas Kobiet

Informacje o instytucjach wsparcia na Uniwersytecie Warszawskim można znaleźć tutaj.

——————————————————————-

[1] OECD, Education at a Glance 2023, OECD Publishing, 2023.

[2] Komisja Europejska,  Survey on gender equality in higher education institutions, 2021.

[3] UNESCO, Global Guidance on Addressing School-Related Gender-Based Violence, 2020.

Opracowano na podstawie: Fundacja Autonomia, https://kampania16dni.pl/zasoby-edukacyjne/edukacja-bezpieczna-dla-wszystkich/