Jak wspierać osoby transpłciowe i niebinarne?

Wsparcie dla osób transpłciowych i niebinarnych na zajęciach:

Jeśli nie masz pewności jak zwracać się do osoby transpłciowej – zapytaj, na przykład po zajęciach lub w emailu. Możesz też zaproponować by podczas pierwszych zajęć wszystkie osoby w nich uczestniczące przedstawiły się z imienia, nazwiska i preferowanego zaimka. Zacznij od siebie, przedstawiając się z imienia, nazwiska i zaimków. To oszczędzi osobie transpłciowej stresu „wychodzenia przed szereg” i bycia szczególnym przypadkiem, a jednocześnie wszystkim da odpowiedź na pytanie „jak się do ciebie zwracać?”.
Jak zwracać się do osób niebinarnych? Czy powinno się zwracać „na ty”? Oczywiście, każda osoba może mieć swoje preferencje co do zwracania się. W tym przypadku rekomendujemy, by starać się zachować te same zasady do wszystkich osób na zajęciach w grupie. Mówienie „na ty” do osoby niebinarnej może wywołać w pozostałych osobach uczestniczących w zajęcia poczucie, że są różnie traktowane. Dlatego proponujemy by zwracać się per „Państwo”. Natomiast, jeśli osoby niebinarne używają form „poszłum”, „byłom” – nie ma powodu by je poprawiać.
Warto uważać na słowa – nie „transy” czy „transseksualiści” tylko osoby transpłciowe. Zwracaj uwagę na to jakich słów używają osoby na zajęciach i w razie konieczności reaguj. Osoby transpłciowe stykają się nadzwyczaj często z niechęcią i nienawiścią. Stwórzmy dla nich na UW bezpieczną przestrzeń.
Nie stanie się nic złego, jeśli przez przypadek zwrócisz się do osoby transpłciowej niewłaściwym zaimkiem. Po prostu od razu popraw i kontynuuj wypowiedź. Każda osoba może się przecież czasem przejęzyczyć. Nie ma potrzeby by specjalnie tłumaczyć się z pomyłki. Natomiast umyślne mis-genderowanie czyli uporczywe zwracanie się do osoby trans płciowej zaimkiem płci, z którą to ona się nie identyfikuje, jest zdecydowanie niewłaściwe.
Staraj się nie zadawać pytań, które mogłyby zostać odebrane jako wścibskie, dotyczące sfery intymnej. Nie wypytuj o planowaną operację, nie dociekaj „dlaczego wczoraj była pani w spódnicy, a dziś ubrana jest pani jak facet”.
Nie możesz żądać by osoba transpłciowa przedstawiała zaświadczenie od lekarza czy psychologa na temat swojej tożsamości płciowej.
Warto unikać sformułowań takich jak „uwięziony w niewłaściwym ciele” albo „zmiana płci”. Nie ma potrzeby by doszukiwać się dramatów w sytuacji osób transpłciowych. Natomiast należy im się szacunek, tak jak wszystkim innym. Płci się nie zmienia, ale można dokonać korekty płci lub tranzycji płciowej.
Warto postawić na samoedukację – lista publikacji i poradników znajduje się poniżej. Nie oczekuj, że to osoby transpłciowe będą Cię edukować.
Empatia na co dzień – wysłuchaj i okaż zrozumienie dla doświadczeń i potrzeb osób studiujących na UW.
Nasza społeczność jest różnorodna na różne sposoby – dlatego też nie ma „typowych osób trans”, „typowych gejów” czy „typowych lesbijek”. Staraj się nie szufladkować.

Komunikacja inkluzywna – czyli nie taki diabeł straszny…

Formy gramatyczne neutralne płciowo i osobatywy są obecne w polszczyźnie i w naszej codzienności, mówimy:

„moje dziecko bardzo mnie dziś zdenerwowało, bo miałam ważną rozmowę telefoniczną, a ono chciało, żebym wzięła je natychmiast na ręce i bardzo krzyczało”,
„proszę przyjść z rodzicem”,
„przyszli dziś z firmy komunikacyjnej i oferowali internet w lepszej cenie”,
„osoby podróżujące do Krakowa są proszone o korzystanie z wejścia przy peronie 4”,
„wstęp tylko dla osób pełnoletnich”.

Obecność w naszym otoczeniu osób niebinarnych powoduje większe zapotrzebowanie na stosowanie form neutralnych, niebinarnych lub postpłciowych.

Jak to może wyglądać w praktyce?

Bardziej neutralne lub otwarte zwroty w mailach, oficjalnych dokumentach, na wykładach, czyli:

osobatywy: „osoby uczestniczące w zajęciach muszą odesłać prace roczne do 30 maja”, „wszystkie osoby prowadzące zajęcia na naszym wydziale proszone są o…”,
formy łączone: „Szanowni Studenci i Szanowne Studentki / Drogie Osoby Studiujące”,
uwzględnienie różnych tożsamości płciowych w formie pisemnej „Czy doświadczył_ś kiedykolwiek dyskryminacji ze względu na Twoje pochodzenie etniczne?”, „Jeśli jesteś osobą pracującą na uczelni wyższej, to na pewno zauważył_ś, że…” lub „Niedawno omawiałxś na zajęciach współczesną sytuację w Ameryce Łacińskiej”., „Czy już napisałxś pierwszy rozdział pracy licencjackiej?”,
otwarta na różnorodność komunikacja, w której nie zakładamy, że wszyscy są heteronormatywni, np. pytamy o osobę partnerską, osobę bliską, a nie o partnera/męża lub partnerkę/ żonę,
formularzach w miejscu płci obok K i M opcja „inna”, „nie chcę podawać”; a jeżeli ta informacja nie jest niezbędna całkowita rezygnacja z pytania o płeć, zamiast tego pytanie o preferowane zaimki,
jeżeli nie wiesz, jak zwrócić się do osoby zapytaj „Jak się do Ciebie zwracać?”, „Jaką formę zwracania się Państwo preferują?”.

Jak oswoić się z neutralnymi formami?

W formularzach, uwzględniających preferowane zaimki, można znaleźć np. formy: ono/im, ono/jenu. Co to oznacza? Jak wyglądają zwroty uwzględniające taką formę?

„Czy mogłobyś podać mi ten długopis?”
„Jak się czułoś wczoraj po egzaminie?”
„Aleks powiedziało mi, że źle się poczuło. Jak myślisz, czy możemy jakoś im pomóc?”

Spróbujmy opowiedzieć swój dzień w formie neutralnej płciowo. To może przypominać naukę nowego języka, i częściowo tak jest. Jednak osoby stosujące formy neutralne będą czuły ogromną wdzięczność, że próbujemy mówić z szacunkiem dla ich tożsamości płciowej.

Np.: Wstałom dziś o 7 rano, szybko zjadłom śniadanie. Wiedziałom, że dziś nie mogę się spóźnić do pracy, więc pośpieszałom dzieci, które musiałom odwieźć do przedszkola. W pracy czekały już na mnie wszystkie osoby współpracujące ze mną przy tym projekcie. Ucieszyłom się, że wszystko udało się zgodnie z planem i odetchnęłom z ulgą.

Opracowane na podstawie szkolenia dr Anny Mach-Żebrowskiej “Uniwersytet inkluzywny – jak wspierać osoby ze społeczności LGBTQ+”