Kampania “16 dni” – przemoc online: deepfake, revenge porn, catfishing

27 11 2025

Przemoc online ewoluuje szybciej niż powstają narzędzia jej przeciwdziałania. Rozwój sztucznej inteligencji, łatwość tworzenia fałszywych tożsamości oraz powszechność platform społecznościowych sprawiają, że coraz więcej osób doświadcza krzywd, które jeszcze kilka lat temu wydawały się możliwe.

Deepfake, revenge porn i catfishing to realne formy przemocy, które naruszają godność, bezpieczeństwo i prywatność, a ich skutki przenikają daleko poza przestrzeń cyfrową – również do życia uczelnianego, zawodowego i osobistego.

Deepfake to treści wygenerowane lub zmodyfikowane przy użyciu narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, tak by realistycznie przedstawiały osobę w sytuacjach, których w rzeczywistości nigdy nie miały miejsca. 96% wszystkich deepfake’ów w internecie ma charakter pornograficzny, a ofiarami są niemal wyłącznie kobiety [1].

Revenge porn polega na udostępnianiu intymnych zdjęć lub nagrań bez zgody osoby przedstawionej, często w formie zemsty po rozstaniu lub w trakcie konfliktu.

Catfishing oznacza podszywanie się pod inną osobę w celu wzbudzenia zaufania i budowania relacji celem wyłudzenia danych lub manipulacji emocjonalnej. Około 30% osób korzystających z aplikacji randkowych doświadczyło kontaktu z kimś, kto podszywał się pod kogoś innego, a zjawisko to nasila się wraz z rozwojem mediów społecznościowych [2].

Choć formy przemocy są cyfrowe, konsekwencje prawne są jak najbardziej realne. W polskim prawie nie ma osobnych przestępstw definiujących te nowe formy przemocy, jednak konkretne zachowania są penalizowane w różnych przepisach Kodeksu karnego.

Zgodnie z art. 191a Kodeksu karnego, nielegalne jest utrwalanie lub rozpowszechnianie wizerunku osoby nagiej lub w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody. Wiele przestępstw internetowych kwalifikowanych jest również jako uporczywe nękanie (art. 190a k.k.) lub oszustwo komputerowe (art. 287 k.k.). Często dochodzi także do naruszenia prawa do wizerunku i dóbr osobistych, chronionych art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego.

Jak reagować? Po pierwsze: dokumentować – zapisywać treści, robić zrzuty ekranu i gromadzić dowody, które pomogą w ewentualnych zgłoszeniach. Po drugie: korzystać z mechanizmów blokowania i zgłaszania nadużyć na platformach społecznościowych. Po trzecie: zgłaszać incydenty odpowiednim jednostkom uczelni i organizacjom wspierającym. W sytuacjach bezpośredniego zagrożenia należy kontaktować się z policją.

Przestępstwa cyfrowe nie są „niegroźnymi wybrykami”, lecz poważnymi narzędziami przemocy, które uderzają w godność, bezpieczeństwo i autonomię osób. Tylko wspólnie możemy tworzyć przestrzeń wolną od przemocy, zastraszania i manipulacji.

———————————————————————————–

Przypominamy o rzetelnych źródłach informacji i miejscach, gdzie można znaleźć pomoc:

Fundacja Feminoteka wspierająca kobiety doświadczające przemocy, udzielająca bezpłatnej pomocy prawnej, psychologicznej i terapeutycznej

Telefon przeciwprzemocowy dla kobiet 888 88 33 88 bezpłatna, poufna i specjalistyczna pomoc ekspertek Fundacji Feminoteka, oferowana kobietom, które doświadczyły przemocy

Centrum Praw Kobiet wsparcie kobiet, których prawa są łamane, a w szczególności kobiet doświadczających przemocy, bezpłatna pomoc psychologiczna, prawna i socjalna, porady obywatelskie i zawodowe

Niebieska linia – konsultacje w sprawie przemocy 800 120 002 bezpłatne i poufne wsparcie Ogólnopolskiego Pogotowania dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”

Mapa pomocy interaktywna mapa Polski, zawierająca informacje o miejscach, gdzie kobiety mogą uzyskać wsparcie prawne, psychologiczne, socjalne lub nocleg, stworzona przez Fundację Czas Kobiet

Informacje o instytucjach wsparcia na Uniwersytecie Warszawskim można znaleźć tutaj.

————————————————————————————–

[1] Sensity AI, The State of Deepfakes 2020, 2020.

[2] Pew Research Center, Dating and Relationships in the Digital Age, 2020.

[3] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 z późn. zm.)

[4] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.)

Opracowanie definicji na podstawie: Forbes, Deepfake, Revenge Porn, And The Impact on Women, 2025.