Kampania “16 dni” – przemoc ekonomiczna

08 12 2025

Przemoc ekonomiczna jest jedną z najmniej rozpoznawanych form przemocy, a jednocześnie jedną z najbardziej destrukcyjnych. Polega na przejmowaniu kontroli nad finansami i zasobami drugiej osoby, co prowadzi do jej zależności, izolacji, a przez to często także do niemożności zakończenia relacji przemocowej. Nie dysponując własnymi środkami, osoba doświadczająca przemocy często nie ma możliwości fizycznego odejścia – nawet jeśli sytuacja zagraża jej zdrowiu lub życiu.

Przemoc ekonomiczna nie musi występować w oderwaniu od innych form przemocy. Często jest elementem szerszej kontroli – towarzyszy jej przemoc psychiczna, groźby, izolowanie, a nierzadko również przemoc fizyczna.

Przemocy ekonomicznej doświadcza od 30% do 50% kobiet, które doświadczają przemocy domowej w jakiejkolwiek formie [1]. To jeden z najczęściej stosowanych, a jednocześnie najtrudniejszych do udowodnienia mechanizmów przemocy, ponieważ często odbywa się pod pozorem „dbania o finanse rodziny”, „lepszego zarządzania pieniędzmi” czy „oszczędności”.

Może przejawiać się odebraniem dostępu do wspólnych pieniędzy, zabieraniem wynagrodzenia, zniechęcaniem do lub zabranianiem podjęcia pracy, tworzeniem przeszkód w zdobywaniu wykształcenia, czy nawet zadłużaniem osoby bez jej zgody. Przemoc ekonomiczna jest jednym z czynników zmniejszających aktywność zawodową kobiet o ok. 20% [2].

Do skutków przemocy ekonomicznej zaliczane są: trwała zależność od sprawcy, izolacja społeczna, zubożenie i utrata możliwości rozwoju zawodowego, pogorszenie zdrowia psychicznego, ograniczenie możliwości ucieczki z relacji przemocowej [3].

Należy pamiętać, że każda przemoc, również przemoc ekonomiczna, jest niedopuszczalna i stanowi czyn karalny. Nowelizacja Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej z 2023 r. po raz pierwszy wprost wymienia przemoc ekonomiczną jako formę przemocy domowej.
Definicja obejmuje m.in. „nadużywanie przewagi ekonomicznej, kontrolowanie środków finansowych, ograniczanie dostępu do podstawowych zasobów”.

Przemoc ekonomiczna odbiera nie tylko pieniądze, ale również samodzielność, sprawczość i możliwość decydowania o własnym życiu. To forma przemocy, która często nie zostawia widocznych śladów, ale jej konsekwencje mogą być równie poważne jak skutki przemocy fizycznej. Mówienie otwarcie o przemocy ekonomicznej, rozpoznawanie jej mechanizmów i udostępnianie informacji o wsparciu to kluczowe elementy jej przeciwdziałania.

————————————————————–

Przypominamy o rzetelnych źródłach informacji i miejscach, gdzie można znaleźć pomoc:

Fundacja Feminoteka wspierająca kobiety doświadczające przemocy, udzielająca bezpłatnej pomocy prawnej, psychologicznej i terapeutycznej

Telefon przeciwprzemocowy dla kobiet 888 88 33 88 bezpłatna, poufna i specjalistyczna pomoc ekspertek Fundacji Feminoteka, oferowana kobietom, które doświadczyły przemocy

Centrum Praw Kobiet wsparcie kobiet, których prawa są łamane, a w szczególności kobiet doświadczających przemocy, bezpłatna pomoc psychologiczna, prawna i socjalna, porady obywatelskie i zawodowe

Niebieska linia – konsultacje w sprawie przemocy 800 120 002 bezpłatne i poufne wsparcie Ogólnopolskiego Pogotowania dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”

Mapa pomocy interaktywna mapa Polski, zawierająca informacje o miejscach, gdzie kobiety mogą uzyskać wsparcie prawne, psychologiczne, socjalne lub nocleg, stworzona przez Fundację Czas Kobiet

Informacje o instytucjach wsparcia na Uniwersytecie Warszawskim można znaleźć tutaj.

—————————————————————–

[1] European Institute for Gender Equality, Gender-based violence: Economic violence fact sheet, 2024.

[2] OECD, Society at a Glance 2024: OECD Social Indicators – Violence against women, 2024.

[3] Morgan, A., & Boxall, H., Economic insecurity and intimate partner violence in Australia during the COVID-19 pandemic (ANROWS Research Report 02/2022). Australian Institute of Criminology, 2022.

Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 535)