Kampania „16 dni” – przemoc online: stalking, nękanie, hejt

26 11 2025

Przemoc online przyjmuje wiele form – od uporczywego śledzenia aktywności (cyberstalking), przez nękanie i wysyłanie obraźliwych treści, aż po kampanie hejtu w internecie. Zjawisko dynamicznie narasta wraz z rozwojem i wzrostem znaczenia mediów społecznościowych, dlatego warto zapoznać się z pojęciami opisującymi przemoc online.

Stalking to uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej, które wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność – może obejmować śledzenie profili w mediach społecznościowych, zbieranie informacji, wysyłanie niechcianych wiadomości, groźby czy publikowanie prywatnych danych.

Nękanie polega na uporczywym, wrogim zachowaniu, które powoduje u ofiary poczucie lęku, zagrożenia lub upokorzenia; w internecie najczęściej przybiera formę masowych wiadomości, powtarzalnych komentarzy lub prześladowania na forach i grupach.

Mowa nienawiści to treści, które obrażają, poniżają lub wzywają do przemocy wobec osób lub grup ze względu na ich cechy chronione prawem, np. płeć, orientację seksualną, tożsamość płciową, pochodzenie etniczne, rasę, religię czy niepełnosprawność. Jej celem jest dyskryminacja i wykluczenie. Hejt natomiast to agresywne lub obraźliwe komentarze, które niekoniecznie są powiązane z cechami chronionymi. Może dotyczyć czyjegoś zachowania, stylu życia czy opinii.

Kampania Uważajmy na słowa Uniwersytetu Warszawskiego uczy, jak rozpoznawać mowę nienawiści, reagować na hejt i dbać o kulturę słowa w sieci i w realnym życiu. Dzięki niej każdy z nas może przyczynić się do tworzenia bezpiecznej i szanującej różnorodność przestrzeni.

Kobiety, osoby młode oraz osoby należące do grup mniejszościowych są szczególnie narażone na tego typu ataki, a skala zjawiska rośnie wraz z powszechnością mediów społecznościowych i narzędzi komunikacji [1]. Według badań EIGE, aż 1 na 2 młode kobiety w UE deklaruje, że stała się celem obraźliwych lub agresywnych treści w sieci, często o charakterze seksistowskim [2], 58% nastolatek miało kontakt z hejtem w sieci, a 30% doświadczyło bezpośredniego nękania online [3]. Choć sprawcy często działają z pozoru anonimowo, a przemoc online bywa bagatelizowana, jej efekty są realne: odbierają poczucie bezpieczeństwa, prowadzą do lęku, depresji, a także rezygnacji z aktywności zawodowej czy naukowej.

Choć przemoc online wydaje się „niewidzialna”, wiele jej form stanowi czyn zabroniony. W polskim prawie stalking, jest przestępstwem z art. 190a Kodeksu karnego, zagrożonym karą do 3 lat pozbawienia wolności. Publikowanie gróźb w wiadomościach, komentarzach czy mediach społecznościowych jest penalizowane na podstawie art. 190 k.k. Znieważanie w przestrzeni online (np. w komentarzach) jest ścigane z art. 216 k.k., a kierowanie treści nawołujących do przemocy ze względu na płeć może podpadać pod art. 119 k.k. i 257 k.k., dotyczące przestępstw z nienawiści.

Jak reagować? Po pierwsze: dokumentować – zapisywać treści, robić zrzuty ekranu i gromadzić dowody, które pomogą w ewentualnych zgłoszeniach. Po drugie: korzystać z mechanizmów blokowania i zgłaszania nadużyć na platformach społecznościowych. Po trzecie: zgłaszać incydenty odpowiednim jednostkom uczelni i organizacjom wspierającym. W sytuacjach bezpośredniego zagrożenia należy kontaktować się z policją.

Te słowa i czyny, które są nielegalne w świecie rzeczywistym, są również karane jeśli ktoś dopuszcza się ich w sieci.

——————————————————————–

Przypominamy o rzetelnych źródłach informacji i miejscach, gdzie można znaleźć pomoc:

Fundacja Feminoteka wspierająca kobiety doświadczające przemocy, udzielająca bezpłatnej pomocy prawnej, psychologicznej i terapeutycznej

Telefon przeciwprzemocowy dla kobiet 888 88 33 88 bezpłatna, poufna i specjalistyczna pomoc ekspertek Fundacji Feminoteka, oferowana kobietom, które doświadczyły przemocy

Centrum Praw Kobiet wsparcie kobiet, których prawa są łamane, a w szczególności kobiet doświadczających przemocy, bezpłatna pomoc psychologiczna, prawna i socjalna, porady obywatelskie i zawodowe

Niebieska linia – konsultacje w sprawie przemocy 800 120 002 bezpłatne i poufne wsparcie Ogólnopolskiego Pogotowania dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”

Mapa pomocy interaktywna mapa Polski, zawierająca informacje o miejscach, gdzie kobiety mogą uzyskać wsparcie prawne, psychologiczne, socjalne lub nocleg, stworzona przez Fundację Czas Kobiet

Informacje o instytucjach wsparcia na Uniwersytecie Warszawskim można znaleźć tutaj.

———————————————————————

[1] https://www.unfpa.org/bodyright

[2] European Institute for Gender Equality, Cyber violence against women and girls., European Union Publications Office, 2022, https://eige.europa.eu/publications/cyber-violence-against-women-and-girls

[3] NASK, Nastolatki 3.0. Raport z badań, Państwowy Instytut Badawczy NASK, 2023.

[4] Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 z późn. zm.)

Definicje przygotowane w oparciu o Ustawę z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 z późn. zm.)